Пишува: Рубинчо Аризанкоски, Програмски координатор во здружение „Чекор за правда плус“ – Скопје.
Во последните две децении, игрите на среќа во Македонија од маргинална забава прераснаа во една од најбрзо растечките индустрии во државата. Додека Македонија се соочува со иселување на младите, ниски плати, сиромаштија и демографски пад, една индустрија бележи континуиран раст – индустријата на игрите на среќа. Казината, обложувалниците и автомат клубовите никнуваа побрзо од фабрики, библиотеки, спортски сали и културни центри. Во многу градови и населби тие станаа повидливи дури и од институциите кои треба да ја градат иднината на државата.
Ова не е текст против поединците кои работат во оваа индустрија. Не е ниту текст против луѓето кои повремено учествуваат во игри на среќа. Ова е текст за еден општествен проблем кој со години растеше пред нашите очи, а премногу често беше игнориран.
Коцката одамна престана да биде прашање на личен избор. Особено загрижувачки е фактот што последиците не ги чувствува само поединецот, туку целото негово семејство. Кога еден човек ја губи контролата врз коцкањето, цената ја плаќаат неговите деца, сопружникот и најблиските. Таа стана прашање на јавно здравје, социјална стабилност и национален интерес.
Во Македонија се вртат стотици милиони евра годишно преку игрите на среќа. За индустријата тоа се приходи и профит. За државата тоа се даноци и концесии. Но зад секоја бројка стојат човечки приказни кои не влегуваат во финансиските извештаи. Таму не се гледаат семејствата кои останале без заштеди. Не се гледаат младите кои веруваат дека брзата добивка е полесен пат од образованието и трудот. Не се гледаат долговите, распаднатите бракови, психолошките проблеми и изгубеното достоинство.
Најголемата опасност е што коцкањето постепено почна да се прикажува како нормална појава. Светлечките реклами, агресивните маркетиншки кампањи и присуството на обложувалници на секој чекор испраќаа порака дека коцката е дел од секојдневието. На младите генерации им беше понудена илузијата дека успехот може да се добие со еден тикет наместо со знаење, работа и упорност.
Токму затоа прашањето за близината на обложувалниците и казината до училиштата никогаш не беше само урбанистичко прашање. Тоа беше прашање за вредностите што сакаме да ги пренесеме на идните генерации. Дали сакаме учениците секој ден да гледаат образовни институции или симболи на брза заработка и лесна среќа?
Секое општество има право да постави граници таму каде што профитот почнува да ја загрозува општата благосостојба. Никој не може сериозно да тврди дека интересот на една индустрија е поважен од интересот на децата, семејствата и заедницата.
Во изминатите години се слушаа предупредувања од граѓански организации, родители, наставници, лекари и експерти. Се бараше поголема контрола, построги правила и подобра заштита на младите. Денес станува јасно дека тие предупредувања не биле претерани. Напротив, биле навремени.
Затоа секоја мерка која има за цел да го намали влијанието на коцкарската индустрија врз младите заслужува сериозна законска поддршка. Ограничувањето на локациите, построгите услови за работа, контролата на рекламирањето и посилната институционална контрола не се напад врз бизнисот. Тие се одбрана на јавниот интерес.
Секако, треба да се води сметка и за работниците кои својата егзистенција ја обезбедуваат во оваа индустрија. Државата мора да понуди решенија преку преквалификација, нови работни можности и активни политики за вработување. Но, во Прилеп имаше прв случај на даден отказ на вработено лице во спортска обложувалница спротивно на Законот за работни односи и Договорот за вработување, поради споделена објава на социјалната мрежа Фејсбук, така што социјалната правда не смее да биде жртва на реформите, уште помалку смее да биде жртва иднината на младите.
Македонија мора да одлучи каква порака сака да испрати. Дали ќе биде држава во која младите ќе веруваат во знаењето, претприемништвото и трудот, или држава во која надежта ќе се продава на шалтерите на обложувалниците?
Историјата покажува дека ниту едно општество не се развило преку коцкање. Сите успешни држави се изградени врз образование, работа, иновации и силни институции.
Затоа битката против штетните последици од коцката не е битка против една индустрија. Тоа е битка за вредностите врз кои ќе ја градиме Македонија во иднина.
Кога станува збор за децата, младите и семејствата, компромис не смее да има. Профитот може да чека. Иднината не може.
